काठमाडाैं, २१ भदाैं । अचानक सम्पूर्ण परिवार नै विपत्तिमा पर्दा मानसिक रूपमा विचलित हुनु, अत्यास लाग्नु वा स्तब्ध हुनु स्वाभाविक मानवीय प्रतिक्रिया हो। यस्तो कठिन समयमा आफू र परिवारलाई मनोसामाजिक रूपमा बलियो बनाउन तथा सम्हाल्न निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:

१. भावनाहरूको सहज स्वीकार र अभिव्यक्ति

डर, शोक वा तनावलाई स्वीकार्नुहोस्: यस्तो स्थितिमा डर लाग्नु, रुन मन लाग्नु वा रिस उठ्नु सामान्य हो। आफ्ना भावनाहरू दबाउनुको साटो तिनलाई सहज रूपमा लिनुहोस्।

आपसमा कुराकानी गर्नुहोस्: परिवारका सदस्यहरूसँग आफ्ना भावना र चिन्ताहरू साटासाट गर्नुहोस्। दुख र पीर बाँध्नाले मनको बोझ हलुका हुन्छ।

२. वर्तमान र नियन्त्रण गर्न सकिने कुरामा ध्यान

तुरुन्तै गर्न सकिने काममा केन्द्रित हुनुहोस्: “अब के होला?” भनेर धेरै पछिको सोच्नुभन्दा “अहिले तुरुन्तै परिवारका लागि के आवश्यक छ?” (जस्तै: सुरक्षित बास, खाना, स्वास्थ्य उपचार) त्यसमा ध्यान दिनुहोस्।

नियन्त्रण बाहिरका कुरा छाडिदिनुहोस्: परिस्थितिमा भएका सबै कुरा तपाईँको हातमा हुँदैनन्। जुन कुरा नियन्त्रण गर्न सकिन्छ, त्यसमा मात्र ऊर्जा लगाउनुहोस्।

३. परिवार र बालबालिकाको विशेष हेरचाह

बालबालिका र वृद्धवृद्धालाई सुन्नुहोस्: उनीहरूलाई डर लाग्न सक्छ। उनीहरूका कुरा धैर्यतापूर्वक सुन्नुहोस् र “हामी सुरक्षित छौँ/एकआपसमा साथ छौँ” भन्ने ढाडस दिनुहोस्।

सकारात्मक वातावरण बनाउनुहोस्: आपसमा एक-अर्काको सानो-सानो सहयोगको प्रशंसा गर्नुहोस् र आशावादी कुराहरू गर्नुहोस्।

४. आधारभूत शारीरिक आवश्यकता र दिनचर्या

खानपान र विश्राम: निरन्तर तनावले शरीर कमजोर बनाउँछ। त्यसैले थोरै भए पनि समयमा पौष्टिक खाना खाने, पानी पिउने र पर्याप्त सुत्ने प्रयास गर्नुहोस्।

सानो दिनचर्या बनाउनुहोस्: सम्भव भएसम्म दैनिक कार्यहरू (जस्तै: समयमा उठ्ने, सफा रहने) लाई नियमितता दिने प्रयास गर्नुहोस्। यसले मनलाई सामान्य स्थितिमा फर्काउन मद्दत गर्छ।

५. हल्लाबाट टाढा रहने र सही सूचना लिने

सामाजिक सञ्जाल र अफवाहबाट बच्नुहोस्: विपत्तिका बेला गलत वा अनावस्यक नकारात्मक खबरहरूले थप तनाव बढाउँछन्। आधिकारिक वा भरपर्दो स्रोतबाट मात्र सूचना लिनुहोस्।

६. सहयोग माग्न नहिचकिचाउने (सामाजिक सहयोग)

छिमेकी र समुदायको साथ: एक्लै सबै कुरा सम्हाल्न गाह्रो हुन्छ। छिमेकी, साथीभाइ, स्थानीय सङ्घसंस्था वा सरकारी निकायबाट पाइने सहयोग लिनुहोस्।

मनोवैज्ञानिक परामर्श (Counseling): यदि परिवारका कुनै सदस्यमा अत्यधिक टोलाउने, निरन्तर रुने, टोलाउने, वा दैनिक काम नै गर्न नसक्ने गरी मानसिक असर परेको छ भने मनोविमर्शकर्ता (Psychosocial Counselor) वा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञको सहयोग लिनुहोस्।

नाेटः नेपालमा विपत्तिका बेला ‘१६६००१२०००५’ (TPO Nepal) वा ‘११६६’ जस्ता निःशुल्क हेल्पलाइनमा फोन गरेर पनि मनोसामाजिक परामर्श लिन सकिन्छ।